“ЮМ ХИЙСЭН” БОЛОН “ЮУ Ч ХИЙГЭЭГҮЙ” ТУХАЙ ЭРЭГЦҮҮЛЭЛ

Өмнөх өгүүлэлд би МАН доторхи улс төрийн тоймыг маш товч өгүүлсэн. Одоо эдийн засгийн тухай товч өгүүлнэ. Манайх “үй түмэн” эдийн засгийн “онолч”, гавъяат эдийн засагчтай гэх боловч өдий болтол ганц ч дорвитой эдийн засгийн шинжилгээ хийгээгүй нь даанч харамсалтай. Юун төлөө судлаач нэр зүүлээ, цар тахал эхэлмэгц гадаад дотоодоос эдийн засаг, нийгмийн статистик, баримт цуглуулж эхлэв. Бараг 2 жил цуглуулсан болохоор бараг “бие даасан” мэдээллийн баазтай болоод авав. Тийм учраас зориг орж, эл өгүүллийг тэрлэж байгаа ухаантай. Байнд нь биш гэхэд банзанд нь туссан гэж найдана…  

Нуралтын гамшиг   

Яг 2020 оны эхнээс коронавирусын цар тахал дэгдэж, дэлхийн эдийн засгийг хямрааж, тун хүнд байдалд оруулсан бөгөөд энэ гай 2 жил үргэлжлээд улам цаашаа ахиж байна. Ахиад хэдэн жил үргэлжлэхийг Бурхан, Чөтгөр хоёр л мэддэг байх. Манай ядмаг эдийн засаг энэ хямралд өртөж, сүйрдэггүй юм гэхэд тун хүндээр нэрвэгдэх нь нэн тодорхой байлаа. Манай эдийн засаг үнэхээр ч тэр дорхноо баларч эхлэв.

Манай эдийн засаг нуралтад орсон тоо баримтыг салбар тус бүрээр тоочих гэвэл хэдэн арван боть ном бичиж болно. Гэвч манайхан 3-аас илүү тоо тогтоодоггүйг сайн би сайн мэдэх учраас харсаар байтал нүдний өмнө нурж, “ТЭГ” зогсолт хийсэн аялал жуулчлал, нийтийн хоолны салбарын уналтыг жишээ болгон авч үзье:

МУ 2019 онд анх удаа хагас сая жуулчин хүлээн авсан юм. Үүндээ урам зориг орж, 2020 онд жуулчдын тоог 40%-иар өсгөж 1 сая жуулчин хүлээж авах зорилт тавьж бэлтгэл ажлаа базаав. Гэтэл корона вирус гэж хар гай дайрав. Новш гэж…  

Аялал жуулчлал манай эдийн засагт цар хүрээгээрээ 3-дахь, экспортын 2-догч том салбар юм. 2019 онд уул уурхайн бус экспортын орлого 800 сая ам.доллар байсны 80%-ийг аялал жуулчлал дангаараа бүрдүүлж байв. Өөрөөр хэлбэл, 2019 онд аялал жуулчлал эдийн засагт 1.6 их наяд төгрөгийн орлого оруулжээ. Гадаадын 1 жуулчны зарцуулсан мөнгө эдийн засгийн бусад 13 салбарт орж, тэднийг тэтгэж байдаг. МУ-ын хэмжээнд 2019 онд 620 орчим зочид буудал 445 жуулчны бааз, 318 тур оператор компани үйл ажиллагаа явуулж, энэ салбарт 118 мянган хүн ажиллаж байв. Зөвхөн зочид буудалд 42 мянган хүн ажиллаж байлаа. Мөн 2019 онд 2.4 сая монгол иргэн гадаадад аялжээ.

Энэ бүхэн 2020 гармагц сүйрч, 2 дахь жилдээ үргэлжилж байна. Уг нь бусад орнууд энэ алдагдлыг дотоодын аялал жуулчлалаар нөхдөг. Барууныхан дотоодын аялал жуулчлал хийхдээ тухайлсан жуулчлалын компаниар үйлчлүүлдэг бол монгол аялагч ингэнэ гэж ёстой гонжгор нь. Монгол баагий авгай хүүхэд, майхан хөнжил, тогоо шанагаа машиндаа чихэж аваад толгойгоо харсан зүг рүүгээ тарж тэнэдэг. Угаасаа нүүдэлчин угсаатай баагийнууд аялал, жуулчлалыг “нүүдэл” гэж “ойлгох” бөлгөө…      

Бусад салбар ч аймшигт цохилт хүлээв. 2019 онд МУ-д: ресторан 1570, кафе 400, баар 1331, түргэн хоолын газар 85, эмнэлэг сувиллын 544, сургуулийн 1600, дотуур байрны 283, цайны газар 2369 нийтдээ 8467 хоолны газар ажиллаж, энэ салбарт 40.000 гаруй ажилтан ажиллаж байлаа. Хоолны газрын нийт суудлын тоо 600.000-650.000 гаруй. Нийтийн хоолны газар ордог үйлчлүүлэгчдийн тоо эрс буурав.      

МУ-ын дотоод худалдааны салбарт 210 гаруй мянган ажиллагсад ажилладаг ба энэ нь нийт ажиллах хүчний  16,5%-ийг эзэлдэг. Манай худалдаа бүрэн биш ч гэсэн ихээхэн хумигдсан.

Үйлчилгээний бусад салбарыг бол авах ч юм биш, цохилтод урлаг, спорт хүртэл өртөв. Эрүүлийг хамгаалах гэж нэг том “ёроолгүй сав” гарч ирэв. Нөгөө талаасаа мөнгө идэх нэг том шинэ суваг нэмэгдэв.

Миний багцаа тооцоогоор МУ-д 500.000 хүн ажилгүй буюу хагас ажилтай болов. Энэ бол аймшиг юм. Эндээс манайд учирсан хохирлын аймшигт цар хүрээг төсөөлж болно. Энэ уналтыг У.Хүрэлсүх, Л.Оюун-Эрдэнээс болсон гэж дүгнэх тэнэг гарахгүй байх. Энэ бол хэнээс ч, юунаас ч үл хамаарсан бодит бөгөөд давагдашгүй нөхцөл мөн. Хэрэв алдаа ярихаар бол цар тахлын улмаас ирсэн цохилтын эсрэг арга хэмжээг буруу зохион байгуулсан гэж буруутгаж болно. Энэ талаар ярих юм олон бий л дээ. Харсаар үзсээр байтал төр засаг тэнэг тэнэг шийдвэрүүд цөөнгүй гаргасан нь үнэн ш дээ…       

Олон салбарын маш олон хүн ажилгүй болж, амьдрах эх үүсвэрээ алдан, улмаас тэсгэл тэвчээр алдан жагсаал цуглаан, эсэргүүцэл тэмцэл юу юугүй өрнөх мэт санагдах болов. Гэтэл юу ч болсонгүй. Монголчуудын дийлэнхи олонхи урьдын адил иддэгээ идэж, хувцасладгаараа хувцаслаж, авдгаа авч юу ч болоогүй мэт амьдарсаар л…

Ямар ч их мөнгөтэй юм, монголчууд ?! Би монголчуудаа их мөнгөтэй гэдгийг мэдэх боловч ийм их гэдгийг нь төсөөлсөнгүй.

Мөнгө хаанаас гараад байна ?

Би хамгийн эхлээд энэ асуултыг өөртөө тавьсан бөгөөд хэн ч байсан ингэж асуух нь мэдээж. “Онолын” хувьд мөнгө дараах эх үүсвэрээс гарах (олох) боломжтой: Нэг. Гадаад зээл тусламж, 2. Уул уурхай мэтийн бусад салбар, 3. Далд болон сүүдрийн эдийн засаг. Манайд өөр нэг их олон эх үүсвэр байхгүй. Ингээд судалж гарав…

1. Гадаад зээл тусламж өсөх нь өссөн, мөн нэмж авсаар л байгаа. Гэхдээ МУ-ыг бүхэлд нь 2 жил бүтэн тэжээх зээл тусламж аваагүй, мөн гаднынхан бидэнд өгөхгүй. Би нэгэнт тоо хэлэхгүй гэж амласан учраас судалж үзсэн дүгнэлтээ л хэлж байна. Гэвч сонирхсон хүмүүс үүнийг шалгаад үзэхэд илүүдэхгүй.

2. Уул уурхай. Мэдээж уул уурхай л биднийг тэжээж таараа. Дотоод болон гадаад сурвалж үзээд байхад манай зэс, нүүрс, төмөр, нефть, алтны экспорт онц их буурсангүй, ихэнхи нь өсөлттэй гарчээ. Хятад Австралиас нүүрс авахаа больсны улмаас Орос, Монгол 2-оос нүүрс ихээр авах болсон, дэлхийн далайн тээвэр гацаанд орсны улмаас Хятад-Орос-Европ чиглэлийн 2 талд ачаа эргэлт ихээхэн өсч, үүнийг дагаад манай төмөр замын тээвэрт ч өсөлт гарчээ.   

Бусад салбарын хувьд: мал аж ахуй хэвээрээ, газар тариалан хэвээрээ, аж үйлдвэр алаг цоог боловч танагтайгаа, барилга хагас нэрвэгдсэн ч “амьтайгаа” байна.

Одоо бүх зүйл ойлгомжтой мэт. Муусайн туучийнууд уул уурхай мэтийн ашиг олсон салбараас олсон мөнгийг бусад салбарт амсуулж, ард түмэнд бэлэн мөнгө өгч цацаад байгаа юм байна. Энд чинь “ухаан орох юу ч алга”, “цаашид удаан ингэж аргалах боломжгүй”  гэж хардав. Ингэхээс ч өөр аргагүй. Судлаач хүний “мэргэжлийн өвчин” гэж байх. Төр засаг, нам юу ч хийсэн судлаач хүн хамгийн эхлээд хардах ёстой, тэгээд заавал шалгах ёстой…

3. Далд болон сүүдрийн эдийн засаг. Энд би манай эдийн засгийн хачин сонирхолтой зүй тогтлыг олсноо зориуд сонирхуулж байна. Эдийн засгийн маш олон салбар бүхэлдээ нуралтад орж, сүйд болоод байхад ард түмэн нь ч мөнгөтэй, төр засаг нь ч мөнгө олоод байдаг. Гайхмаар ?!

Манай эдийн засаг албан ёсны статистикт дурддаг тоо баримтаас 2-3 дахин их далд буюу сүүдрийн эдийн засагтай гэсэн таамаглал (гипотезби дэвшүүлж байна. Энд бидний мэдэхгүй буюу тооцоолж чаддаггүй маш их нөөц байгаа гэсэн хэрэг. Тоймлон хэлбэл хямрал нүүрлэж нийт эдийн засаг хумигдмагц далд эдийн засгийн нөөц боломж “ил” болж, улмаар “үндсэн” болон “жинхэнэ” эдийн засаг руу юүлэн оржээ. Иргэд, ААН-д “хэвтэж” байсан асар их бэлэн мөнгө эргэлтэд орж, өсөлт гарав. Ингээд эдийн засгийн “хөөс” намдаж, эдийн засаг бодит хөрсөндөө дөхөж ирэв.      

Мэдээж би энэ таамаглалаа шалгаж байна, гэхдээ дуусаагүй байна. Мэдэх мэдэхгүй, чадах чадахгүй юм их байна. Үүнийг сонирхож буй хүмүүс эл чиглэлээр судалгаа шинжилгээ хийгээсэй гэж уриалж байна. Далд эдийн засаг өнөөдөр гэв гэнэт бий болоогүй нь мэдээж хэрэг. Чухам үүн дээр УИХ, ЗГ анхааран ажиллаж, ялангуяа ЕС Л.Оюун-Эрдэнэ толгойгоо өвтгөх ёстой. Тэнд маш их нөөц байгаа гэдэгт эргэлзэх зүйлгүй…

Дандаа гай таарна гэж юу байхав ?! Монголчуудын аз болоход зэс, нүүрс, төмөр, нефть, алтны үнэ дэлхийн зах зээл дээр эрс өссөн нь улсын мөнгөн орлогыг эрс нэмэгдүүлэв. Гэхдээ энэ сайхан “цонх” ердөө л 5 орчим ажил үргэлжилдэг. 2021 оны зун корона вирусын цар тахалтай хэдий ч өнтэй, өгөөжтэй сайхан зун болов. Гол олз нь үр тариа маш сайн ургав. Гэхдээ их ургац хураах хүртэл аюул занал “үй түм”. Бороонд норж ялзрах, хяруунд цохиулах, салхинд налж унах гэж мэт. Энэ үед Бурханд залбирахаас өөр зам үлдэхгүй шахам. Бурхан минь, монголчуудад арвин их үр тариа хайрла !!!          

 “Хөөрхий минь, овоо юм хийсийм”, “Үгүй ээ, юу ч хийгээгүй”   

Төр засгийн, ялангуяа ЗГ-ын ажил, түүний үр дүнг “юм хийсэн”, “юм хийгээгүй” гэж дүгнэдэг тэнэг ард түмэн манайхаас өөр байхгүй. ЗГ-ыг олон түмний 40% нь огт дүгнэхгүй, 30% нь “юм хийсэн”, 30% нь “юу ч хийгээгүй” гэж дүгнэвэл ерөнхий дүгнэлтийг яаж хийх ёстой юм ?! 

Уг нь Засгийн Газар мэтийн гүйцэтгэх засаглалын байгууллагын ажил, түүний үр ашгийг хэмжиж дүгнэдэг цогц үзүүлэлтийн систем гэж байдаг. НҮБ-аас гаргасан ч бий, улс улсын хэрэглэдэг ч бий. Киргизэд хүртэл бий. Ганцхан манайд байхгүй. Монголчууд нэгэнт үзүүлэлтийн систем байхгүй учраас ЗГ-ынхаа ажлыг “юм хийсэн”, “юм хийгээгүй” гэж дүгнэдэг. Одоо энэ адал балмад, бүдүүлэг практикаасаа ангижрах хэрэгтэй.

Саяхан Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ ЗГ-ын 200 хоногт хийсэн ажлыг танилцуулав. Уг нь ийм практик манайд байхгүй. Хэдий ийм ч ЗГ хийсэн ажлаа үнэлж дүгнэж дуугарах нь зөв гэж бодож байна. Л.Оюун-Эрдэнийн ЗГ-ын ажлыг дүгнэхийн өмнө монголчууд өөрсдөө “юу хийснээ” дүгнэх ёстой л доо. Эргээд саная:

3 -р сард хэрүүл уруултай ч вакцинжуулалт эхлэв. 4, 5, 6-р сарыг сард Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн байлдаанд зориулав. Энэ үед “эрүүл ухаантай” хүн маш цөөрөв. 7-р сард мэдээж хэрэг наадамдав. Наадам бүрэн болоогүйн уураа нээлтийн тоглолтод гаргав. Гэлээ ч гэсэн монголчууд наадмаа тасална гэж хорвоод байхгүй, арга эвийг нь олоод наадамдаж л таарав. 7-р сарын сүүл, 8-р сарын эхийг бүгдээрээ амарч, олимпдож өнгөрөөв. Одоо л дөнгөж “ухаан сэхээ” орж байхад чинь…

Манайхны “ухаан” ороод заавал хийх ёстой анхны ажил нь төр засгийг “үнэлж дүгнэх”. Чухам энэ үед “юу хийснээ” тайлагнах нь Л.Оюун-Эрдэнийн үүрэг юм. Монголчууд өөрсдөө ердөө 60 орчим хоног “ажиллачихаад” Л.Оюун-Эрдэнээс 200 хоногийн ажил нэхэх утгагүй. Нөгөө талаас ЕС ажил хийх ёстой цорын ганц хүн, иймээс тэр ажил хийхээс өөр аргагүй.

Л.Оюун-Эрдэнийн ажлыг хүмүүс сайн муу янз бүрээр дүгнэж байна. Гэхдээ магтсан нь ганцхан сайныг нь дурдаад, муулсан нь ганцхан мууг нь дуудаад байхаар чинь бодит дүгнэлт хэзээ нь гарахгүй. Хүмүүсийн дүгнэлтийг ЗГ-ын өөрийн тайлантай харьцуулж үзвэл тун зүгээр. Энэ дэлхийн ямар ч ЗГ тайландаа сайныгаа голдуу бичих ба муугаа ярих тун дургүй. Л.Оюун-Эрдэнэ энэ зүй тогтлоос гажаагүй, гэхдээ худлаа хэлээгүй.  

Одоо би дүгнэлтээ хэлнэ. Олон баагий намайг загнаж хараана гэдгийг чинь мэдэж байна. Гэхдээ би судлаачийн хувьд Л.Оюун-Эрдэнийн тайландаа дурдсан “олон амжилт”-аас ердөө 3-ыг л цохон дурдаж байна. Үүнийг нэмээд 5, 10, 15 болгоно уу, хасаад 2, 1, 0 болгоно уу, Таны л мэдэх хэрэг…

Нэг. Вакцинжуулалт ямар ч эргэлзээгүй зөв бөгөөд амжилттай болсон.

Хэдийгээр маш их хэл ам, хэрүүл уруултай боловч Монголын вакцинжуулалт маш амжилттай болсон. Энэ дэлхий тэр чигээрээ вакцин хийлгэнэ, хийлгэхгүй гэсэн хэрүүл тэмцэл дунд амьдарч байна. Гэлээ гэхдээ вакцин хийхээ больё гэж хэлсэн ганц ч ЗГ байхгүй. Харин ч вакцины 3 дахь тун хийх хандлага руу хөгжингүй орнууд орж байна. ДЭМБ: “Баян орнууд-Та нар  вакцины 3 дахь тунгаа жаахан хүлээ, наана чинь ядуу орны иргэд 1 дэх тунгаа ч хийлгэж амжаагүй байна, тэдэнд вакцинаасаа өгөөч” гэж орилоод орилоод дийлэхгүй байна. Гэтэл олон улсад “дундаас доош орлоготой” ангилалд ордог МУ удахгүй 3 дахь тунгаа хийж эхэлнэ гээд зогсож байгааг амжилт гэхгүй, өөр юу гэх юм ?!  

Хоёр. Механизмын шийдэл олж, эдийн засгаа аврав.    

ЗГ 2021.02.18-нд “эдийн засгаа сэргээх 10 их наядын цогц төлөвлөгөө” танилцуулав. “Энэ “пацаан”  мөнгө хаанаас олно гэж горьдоо бол ?”, “эдийн засаг өм цөм унаж байхад уул уурхайн мөнгийг тарааж алах нь”, “гадаадад өр зээл тавьж, ирээдүйгээ хорлож л таараа” гэхчлэн олон юм бодогдов. Судлаачийн мэргэжлийн “хардах өвчин” хөдөлж байна гэж жигтэйхэн…

Сураг ажиг тавиад байсан чинь банкныхантай уулзаад байгаа бололтой. “Банкныхан мөнгөө ашигтай салбар руу оруулдаг болохоос юу боллоо гэж “сөнөж” байгаа салбар руу оруулж, “найдваргүй зээл” хурааж тэнэгтэж байдгийм”  “Банкныхан ЕС-ийн үгэнд ёстой орж харагдаач…”    

Гэтэл заримтай нь ярьж, заримыг нь гуйж, заримыг нь сэнхрүүлж, заримыг нь “заамдаж” байгаад банкинд байгаа асар их хөрөнгийн нэлээд хэсгийг бодит эдийн засаг руу юүлжээ. Энэ бол манай төр засгийн практикт хийсэн анх удаагийн механизмын шийдэл юм. Татвар нэмэх хасах, хүү ихэсгэх, багасгах, цалин тэтгэмж нэмэх г.м. бидний мэдэх ихэнхи шийдлүүд бүгдээрээ механик шийдэл юм. Харин энэ удаад дотоод нөөц бололцоогоо дайчлан эдийн засгаа аврах механизмын шийдэл гаргажээ.

Өөрөөр хэлбэл ЗГ батлан дааж, зөвхөн тодорхой хэмжээний хүүг нь хариуцах үндсэн дээр иргэд, ААН-үүд нэн хөнгөлөлттэй зээл авч эхлэв. Харин бүгдэд нь зээл, тусламж хүрсэн гэж би хэлж чадахгүй.  

Энэ шийдэл амжилтад хүрч, эдийн засаг нурж унах аюулаас аврагджээ. Эдийн засаг 6,3өсөв. 6,3%-ийн өсөлтийг ердийн нөхцөлд ч муугүй амжилт гэж тооцдог.

“Шаагаад бай”, “Худлаа даа, худлаа…” Ингээд ЗГ-ын “монгол тоог” ДБ, ОУВС, АХБ-ны тоо баримттай тулган шалгаж үзэв. ДБ, ОУВС зэрэг олон улсын том байгууллагуудын прогноз ч, тэр статистик ч тэр “монгол тоотой” дүйгээд байдаг. Одоо бол би үнэмшихээс өөр яах билээ ?!

Гурав. Ирээдүйтэй зөв чиглэл барьж авсан.

Саяхан Л.Оюун-Эрдэнийн ЗГ-ийн барьж авах 5 чиглэлийг тодорхойлж, чиглэл тус бүрээр Үндэсний Хороо байгуулав. Энэ нь манайд ч, дэлхий дахинд ч хүлээн зөвшөөрөгдсөн, маш их ирээдүйтэй чиглэлүүд юм. Ялангуяа “үндэсний үйлдвэрлэлийг дэмжиж, төр хувийн хэвшлэлийн түншлэлийг бэхжүүлэх, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх”, “Цахим засаглалд шилжиж…авлигагүй, чадварлаг төрийн үйлчилгээг бий болгох” үндэсний хороод ямар ч эргэлзээгүй ирээдүйтэй, үр ашигтай.

Гэхдээ манай төр засаг “зөв юм” ярьдаг ч дандаа “буруу” хийдэг, эсвэл “мартчихдаг” гэмтэйг би ямар мэдэхгүй биш. Ер нь бол манайд сүүлийн 30 жилд “шал буруу” ярьсан ЗГ ганц ч байхгүй, харин “зөв” ярьснаа “буруу” буюу “эсрэгээр” хийдэг гажигтай болчихсон бөлгөө…

Энэ 5 чиглэл бүгдээрээ бүтэх эсэхийг би мэдэхгүй. Хийж чадвал бид үсрэлт хийж чадна, чадахгүй бол ЗГ өөрөө сөнөнө. Харин ЗГ-ын барьж авсан чиглэлүүд зөв бөгөөд ирээдүйтэй гэдэгт би огт эргэлзэхгүй байна.

Аюул занал 

ЗГ маш сайн ажиллаад манай эдийн засгийн үзүүлэлтүүд бүгдээрээ “лаг сайн” болсон гэж дүгнэвэл дэндүү гэнэн хэрэг болно. Эдийн засгийн болон Үндэсний аюулгүй байдлын цогц үзүүлэлтийн олонхи түгшүүртэй буюу аюултай түвшинд хэвээрээ байна. Дээр дурдсан амжилтаас гадна илт тодорхой зөрчилт бөгөөд ноцтой хандлага бий болж байна.

Ухаандаа эдийн засгийн удирдлага ЕС-ын “гар удирдлагад” аажмаар шилжиж байна. Онцгой нөхцөлд хэсэг хугацаанд “гар удирдлага” хэрэгжүүлж болно. Жи: 2008 оны хямралын үеэр В.Путин Оросын эдийн засгийг шууд “гар удирдлагад” шилжүүлж, аварч гарсан юм. Гэхдээ энэ аргыг удаан хэрэглэвэл хэдэн жилийн дараа төрийн удирдлагад гажилт үүсгэдэг.

Миний саяхан ярьсан үндэсний хороод эдүгээ оршин буй төр засгийн хуучин бүтцүүдтэй илт  давхцсан, давхардсан шинжтэй учраас зөрчилд орох нь гарцаагүй. Өөрөөр хэлбэл, яамд бодлого гаргана, үндэсний хороод бодлого гаргана, аль бодлогоор нь явах юм ?!   

Тодруулбал, Л.Оюун-Эрдэнийн үндэсний хороодын хийх гэсэн шинэ ажил бүр МАН-ын хуучин бүтэц, зохион байгуулалтай гүнзгий зөрчилд орж тэмцэлдэх нь гарцаагүй. Харин энэ нь эдийн засгийн биш, улс төрийн асуудал болох ба үүнийг дараа жич ярьсан нь дээр байх…

Цаашдын хандлага

Цаашдын төлөв, хандлагаас харахад коронагийн цар тахал мөд арилахгүй, их удаан үргэлжлэхээр байна. Дэлхийн ихэнхи улс гүрнүүд коронагийн дараах эдийн засагт шилжиж байгаа нь тодорхой байна. Өөрөөр хэлбэл, дэлхийн эдийн засагт бүтцийн болон функциональ эрс өөрчлөлт гарч, эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэл, голлох салбарууд өөрчлөгдөж, технологийн өрсөлдөөн ширүүсч, дэлхийн болон бүс нутгийн эдийн засгийн шинэ төвүүд үүсч, зарим нь сулран доройтож, аварга их шилжилт явагдаж байна.

Энэ аварга өөрчлөлтийн бүрэн дүр зураг одоогоор гүйцэд тодроогүй байгаа ч XXI зууны эдийн засгийн хөгжлийн зарим хандлага илт болов: Нэг. Эдийн засгийн амьдрал интернационалжиж байна. Хоёр. Эдийн засаг үндэстэн дамжсан шинжтэй болж байна. 3. Үндэсний эдийн засаг интеграцид (ойртон нягтрах) орж байна. 4. Олон улсын хөдөлмөрийн шинэ хуваарь бий болж байна.  

Бид хүссэн ч, эс хүссэн ч энэ аварга хандлагыг дагаж, түүнд зохицон амьдрах ёстой. Өөрөөр хэлбэл, либерал, социалист хэмээн гэж маргалдаж, олон долоон “онол” ярьж, элдэв юм солиороод байлгүй энэ чиглэлд тодорхой ажил хиймээр байна. Хийх хийхдээ яг өнөөдрөөс эхэлж, олон улсын хөдөлмөрийн шинэ хуваарьт ормоор байна. Үүнийг хийх эхний алхам нь тархиндаа бат суулгаж, үеэ өнгөрөөсөн “онол” нэртэй хуучин догмаа хаяж, шинийн зүг тэмүүлмээр байна.

Төр засгийг шинэ хандлага руу тэмүүлсэн ажлаар нь үнэлж дүгнэх ёстой. Шинэ хандлага бол хуучныг эвдэнэ гэсэн хэрэг…

Ganaa.mn

Судлаач Х.Д.Ганхуяг. 2021 оны 08 дугаар сарын 22.  

27 сэтгэгдэл

Mobile Application

Thanks for your entire efforts on this web site. Betty really loves conducting research and it is simple to grasp why. My spouse and i know all of the compelling form you offer practical guidance on your website and as well as improve participation from visitors on this subject so our daughter is always understanding a whole lot. Take advantage of the remaining portion of the year. You're carrying out a very good job. blog I always use url shortener It is very helpful.

Matthewunsuh

Patna is an ancient city that sprawls along the south bank of the Ganges River in Bihar, northeast India. The state capital, it’s home to Bihar Museum, a contemporary landmark exhibiting bronze sculptures and old coins from the region. Nearby, Indo-Saracenic–style Patna Museum displays a casket believed to contain the Buddha’s ashes. Close to the river, the Golghar is a domed colonial granary overlooking the city. [url=https://www.macgadget.de/News/2007/07/23/Yahoo-Widgets-405-veroeffentlicht] Patna [/url] Patna is an ancient city that sprawls along the south bank of the Ganges River in Bihar, northeast India. The state capital, it’s home to Bihar Museum, a contemporary landmark exhibiting bronze sculptures and old coins from the region. Nearby, Indo-Saracenic–style Patna Museum displays a casket believed to contain the Buddha’s ashes. Close to the river, the Golghar is a domed colonial granary overlooking the city.

Chauncey

How much notice do you have to give? ciprohexal 500 mg alkohol There has been a small expenses scandal. Mr Abbott was forced to pay back more than $1,500 (£935) of taxpayers' money that he claimed in travel expenses to attend the wedding of two colleagues back in 2006.

Amelia

I'm not working at the moment para que sirven las nebulizaciones con combivent The tally for residential losses includes damaged or destroyed housing, as well as lost furnishings and belongings and costs incurred by displaced residents to live elsewhere until their dwellings are repaired or replaced, Eqecat said.

Marshall

The manager mevacor cvs "Anybody who's inflicted damage on our financial markets should not be of the belief that they are out of the woods because of the passage of time," Holder said in an interview with the Journal on Tuesday.

Samuel

I've come to collect a parcel mefenamic acid for severe headache "This tunnel, which looks like the New York subway, is apparently intended to kidnap soldiers or for some other kind of terrorist attack," Haim Yelin told army radio. "It is impressively executed, with concrete supports."

Emmitt

What's the exchange rate for euros? diclofenaco en crema para perros Over the past six weeks, the sit-ins grew into self-sufficient hamlets. Protesters created extensive security networks, with volunteers at Nahda Square checking identification cards, searching cameras and cars and seeking to weed out secret police. If suspects were caught, they were forced to give testimony and a copy of their ID, Ghaffar said.

Enrique

Excellent work, Nice Design esomeprazole order online An Atrium spokeswoman said the 13 passengers taken there suffered minor to severe injuries to the head, neck and back. She said 11 of the 13 were released from the hospital by late morning and the remaining two would be admitted.

Desmond

I'd like to order some foreign currency viagra super active in canada In the decades following his death, the most powerful member states have often made it clear that they cannot tolerate the idea of a secretary-general acting with firmness or independence when it is against their perceived interests. The memoirs of Hammarskjold’s successors, such as Boutros Boutros-Ghali, illustrate this point. The article of the UN Charter that seems most systematically flouted is number 100, whereby member states undertake “not to seek to influence” the Secretariat staff in the conduct of their duties.

Ian

Go travelling duphaston reviews FMC, a New York-based investment advisory firm, has repeatedly criticized Vivus saying it badly mishandled the launch of its obesity drug Qsymia and failed to land a large company partner with deep pockets and a big enough sales force to help the drug reach its blockbuster potential.

Carlo

this is be cool 8) viagra professional offshore-pharmacy.com "These things are strongly related to our sovereignty," Faizi said. "We find it to be something that will definitely undermine our sovereignty, if we allow the U.S. forces to have the right to conduct unilateral military operations."

Jarod

How much is a Second Class stamp? order amoxicillin uk These are important questions, but some are asking a bigger one: is this a problem for liberalism as a political governance project? Does this rollout failure discredit the core goals of a liberal project, including that of a mixed economy, a regulatory state, and social insurance?

Walker

I'm from England doxycycline hyclate 100mg for dogs ear infection ** Norwegian fish farmer Cermaq's shareholders onThursday voted in favour of selling its fish feed arm, EWOS, itsaid in a statement. The state-controlled company said on Mondayit had received a rival indicative bid for the unit that ishigher than the 6.2 billion-crown ($1.0 billion) bid fromprivate equity firms Bain and Altor.

Alberto

An envelope valacyclovir philippines "Being spots of cellular damage, white matter hyperintensities can be caused by many things - inflammation, infection, disease, trauma, vascular problems like small strokes, low oxygen, low glucose, or low air pressure," said R. Douglas Fields, a neuroscientist at National Institutes of Health and a mountain climber. "This is why they are seen in the normal population with increasing with age," Fields told Reuters Health by email.

Lindsey

Lost credit card ibuprofen belupo 20 mg/ml “Today I had the feeling when I was still fit, when I was still healthy . . . I think I was playing better than him,” Wawrinka said. “But he’s not No. 1 for nothing. He was staying with me all the match, and at the end he pushed me, pushed me far, far, far back. I had to find everything I had in my body today to stay with him, and he won.”

Joseph

How would you like the money? methotrexate bnf code The program reflects the evolution of Twitter from its earliest days, when it gained a reputation as a hangout for geeks to share the minute details of their most recent meal or who they encountered at the South by Southwest Festival.

Connie

Who's calling? acheter flomax offshore-pharmacy.com Before departing get your vaccinations checked, as even washed salad can give you Hepatitis A. In Morocco, due to currency control, you can only obtain local currency once there; it is often worth scouting out a few bureaux de change to find the one with the best rates. Another thing to note is that a better rate is often given for euros than sterling. For getting around, aside from a hire car, the best option by far is a coach company such as CTM, as local buses tend to be overfull, and dangerously overheated. Taxis can be dilapidated and the drivers maniacal, which means a ride in one can be quite an experience. Chefchaouen is gorgeous and a stay in any pension there will be well worth it. The Cascades d’Ouzoud are breathtaking, and Camping Zebra (campingzebra.com) offers a range of accommodation a mile away.

Patricia

Why did you come to ? pristiq jaw Mr Parker said the UK is already facing its most complicated and unpredictable terror threat and that it was “getting harder” for his agents to protect against the diverse dangers.

Claude

I came here to study bactroban cream chemist warehouse Any possible culpability on the part of the railway remains to be determined; police say their criminal investigation will proceed slowly and carefully. But it is fact that an unmanned Montreal, Maine and Atlantic freight train with 72 cars carrying shale oil turned into a runaway death machine - rolling away from its overnight parking spot, barreling for miles down an incline in the dark of night, derailing in the heart of Lac-Megantic at 1:14 a.m. on July 6, and snuffing out 50 lives when a series of explosions set off a ferocious fire.

Ayden

This site is crazy :) viagra professional 200 canada pharmacy Patrick Murck, general counsel for The Bitcoin Foundation,declined to comment. The Foundation is a non-profit group ofsoftware developers and entrepreneurs that helps promote the useof Bitcoin as a currency. Bitcoin exists through an open-sourcesoftware program and is not managed by any one company. Itssupply is controlled through a computer algorithm.

Nicolas

Where do you live? la viagra natural funciona “There is an obvious defiance displayed on front pages of all the Spanish newspapers today,” said Mr Picardo. “It remains to be seen whether we are going to see that defiance played out on the ground or whether in fact they will talk tough but deliver on de-escalation that the prime minister has sought.”

Antwan

When can you start? anafranil kullananlarn yorumlar The early returns weren't great. Hagel stumbled in his confirmation hearing, taking hits from former Republican colleagues in the Senate, and not punching back. His speeches have been stilted at times. News conferences have been awkward, including his latest in which he mangled a phrase on Syria, referring to "the credible force of threat."

Aaron

I quite like cooking does mirtazapine cause weight gain for everyone Second, American air strikes against Assad's military targets — his artillery, air power and command centers — might also help the millions of Syrians who have been driven from their homes due to incessant shelling of civilian neighborhoods. Taking away some of Assad's air power may help limit in a modest way the humanitarian disaster unfolding in Syria and neighboring countries. 

Jamison

Gloomy tales paracetamol rcm City lawyer Mary O'Sullivan maintained the W. 13th Street rack "does not interfere with ingress or egress with the building," and its placement was proper and important because they could not install one on the busier 14th Street.

Vincent

I work for myself domus medica The U.S. government was pushing for a life sentence without parole, which would have come if Manning had been convicted of aiding the enemy by leaking of information that included battlefield reports from the Iraq and Afghanistan wars.

Fausto

Could you ask her to call me? tomber enceinte sous clomid et ovitrelle Turkey is set to overtake Britain as Europe's third biggestpower consumer in a decade. It buys natural gas from Russia,Iran and Azerbaijan and liquefied gas from Nigeria and Algeria for use mainly in power generation.

Kennith

I'd like to open a personal account orlistat qual receita Four days of testimony ended on Sunday, with Bo assailing his former right-hand man, much as he had done previously to his wife, the other key witness to testify against him. The trial resumed on Monday to hear closing arguments.

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд tseneg.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашигийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй.

*