2019.03.11-10:39:34

Ж.Цолмон: “Агаарын бохирдол-Эрүүл мэнд” чуулганд Нобелийн шагналтан Кирк Смит илтгэл тавина

Бид салбар бүрийн тэргүүлэгчдийг “Leaderships forum” буландаа урьж, Монгол Улсын хөгжлийн гарц, боломжийн талаар ярилцаж, тэдний сонирхолтой шийдэл, санааг уншигчдадаа хүргэдэг билээ. Энэ удаагийн  “Leaderships forum” булангийн зочноор АШУҮИС-ийн захирал, Анагаах ухааны доктор, профессор Ж.Цолмонг урилаа.

-Манай улс анх удаагаа их сургуулийнхаа дэргэд эмнэлэгтэй болж байна. Багш, оюутнуудад асар их боломж нээгдэж байгаагаас гадна АШУҮИС олон улсын төвшинд өрсөлдөх боломж бүрдэж байна. Тиймээс шинэ бүтээн байгуулалт, хийж хэрэгжүүлж буй ажлуудынхаа талаар ярилцлагаа эхэлье?

Тэр дундаа хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт, хэрэгцээг баримжаалсан мэдлэг, ур чадвар,  ёс зүйтэй  эмч, мэргэжилтэн бэлтгэх, судалгаанд суурилсан их сургуулийг хөгжүүлэхийн төлөө нэг цул баг болон хүн бүр хичээн ажиллаж байна. Багш, ажилтан ажиллагсдынхаа нийгмийн асуудалд анхаарч цалинг 10-15 хувь, тэтгэлэг, тэтгэмжийг 20-30 хувь нэмлээ. Анагаахын суурь боловсролын дамжааны ерөнхий эрдмийн хичээл заадаг багш нарын цагийн ачаалалд бататгах цагийг тооцдог болгож, багш ажилтнуудын чөлөөтэй байх хугацааны нийгмийн даатгалын болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийг байгууллагаас төлдөг болголоо. Анагаах ухаан, Монгол анагаах ухааны олон улсын сургуулийн хичээлийн байр, Монгол уламжлалт анагаах ухааны эмнэлгийн барилга болох А,Б блокийн барилгыг барьж дуусгаад ашиглалтанд хүлээн авч, одоо үйл ажиллагаа нь жигдрээд явж байна.          А,Б блокийн барилгын гүйцэтгэгч компаниудад Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газраас акт тавигдсан. Яагаад тавигдсаныг бүгд мэдэж байгаа. Монгол Японы сургалтын эмнэлгийн барилгын ажил 602 хоногоор хоцорч, энэ оны есдүгээр  сард хүлээж авах байсныг зургаан сараар нааш татан ЖАЙКА болон барилгын зөвлөх компани “Ямашита Секе”, АШУҮИС хамтран ажлын шинэ төлөвлөгөө гаргаж ажилласны хүчинд дөрөвдүгээр сарын 1-нд барилгаа хүлээж авахаар хичээн ажиллаж байна.

-Монголчууд “Саалиа базаахаар саваа бэлд” гэж ярьдаг.  АШУҮИС-иас шинэ эмнэлэг ашиглалтад орохын өмнөх  бэлтгэл ажлыг бас чамгүй хангаж ажиллаж байгаа юм байна. Одоо цаана нь дахиад оюутны байр, номын сан, спорт цогцолбор барих гээд төлөвлөсөн ажлууд их бий. Хөрөнгө оруулалтын ажлууд хэр цэгцэрч байна вэ?

Хөрөнгө оруулалт олж Био анагаахын сургуулийн нэг давхарын болон ариун цэврийн өрөөнүүдийн засварын ажил хийгдэж байна. Төв сургууль дээр байрладаггүй багш нар маань ирэхээр уулзалт хийх, хүлээх газар байдаггүй. Тиймээс багш нартаа зориулсан орчныг бүрдүүлж ажиллахад нэлээд анхаарч ажиллалаа.

-Энэ сард танай сургуулийнхан “Агаарын бохирдол-эрүүл мэнд” гэсэн эрдэм шинжилгээний том чуулган зохион байгуулна гэж байсан. Өнгөрсөн намар Монголд хүрэлцэн ирсэн эрдэмтэд, Нобелийн шагналтнууд хүрэлцэн ирнэ гэсэн үү. Энэ талаар та товчхон мэдээлэл дуулгаач?

-Манайханд нэг шүүмжлэл байдаг. Өвөл болохоор өвөлжин агаарын бохирдол, утаа гэж яриад, урин дулаан орохоор энэ асуудлаа мартчихдаг. “Агаарын бохирдол” гэсэн сэдвээр АШУҮИС эрдэм шинжилгээний чуулган зохион байгуулж байгаа нь нүдээ олсон сэдэв байна. Эндээс олон шийдлүүд гарах байх?.

-Та тархи судлалын шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх тухай  сонирхолтой ярилцлага өгсөн байсан. Сүүлийн үед агаарын бохирдол бага насны хүүхдийн тархины хөгжилд сөргөөр нөлөөлж байна гэж их ярьдаг болсон. Чуулганаар энэ асуудлыг бас чухалчлан ярих байх?

Тиймээс бид цаашид төрийн удирдлага, эрүүл мэнд ба эрдэм шинжилгээний байгууллага, хувь хүний түвшинд агаарын бохирдлыг бууруулах буюу уг бохирдлоос хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалахын тулд нэн даруй авч хэрэгжүүлэх бодлого, хөтөлбөрийг судалгаанд суурилсан баримт, мэдээллээр хангах зорилготойгоор энэхүү салбар дундын эрдэм шинжилгээний чуулганыг зохион байгуулахаар төлөвлөн ажиллаж байна.

-Бусад улс орны агаарын бохирдлыг бууруулах туршлагыг харж байхад манай улсад авч хэрэгжүүлмээр, суралцмаар зүйл юу байдаг бол. Агаарын бохирдлыг бууруулах талаар бид чамгүй олон ажлыг хийлээ. Ахиц төдийлөн гарахгүй байх шиг?

Ганц манайх гэлтгүй бүх л аж үйлдвэржсэн улс, томоохон хотууд бидэн шиг зовлонг туулж ирсэн. Жишээ нь, Лондон хотын туршлагаас харахад IX зуунаас эхлээд нүүрс хэрэглэдэг томоохон үйлдвэрүүдээ хаах, хотын төвөөс холдуулах арга хэмжээ авч байгаад 1952 оны таван өдрийн гамшигт агаарын бохирдлын үеэр 12 мянган хүн нас барсан эмгэнэлт явдлын дараа хувийн байшинд зөвхөн өндөр яндантай камень зуухнаас бусад зуух хэрэглэхийг хориглох, өрхийн түүхий нүүрсний хэрэглээг хориглох, хуучин машинуудыг хэрэглэхийг хориглох, шинээр үйлдвэрлэх машины янданд шүүлтүүр тавих, хотын зарим дүүргүүдийг утаагүй бүс болгох зэрэг зоримог арга хэмжээнүүдийг авснаар харьцангуй сайжирсан гэж үздэг юм билээ. Тэнд анх 1875 онд агаарын бохирдлыг бууруулах хууль батлагдсанаас хойш 10-аад удаагийн шинэчлэлт хийгдэж байна. Лондонгийнхон одоо ч утаанаас болж жил бүр 10 мянган хүнээ алддаг учраас агаарын бохирдлын эсрэг идэвхтэй тэмцсээр байгааг нь 2018 онд ЕБС-ийн 50 сургуулийн агаарын чанарыг сайжруулахын тулд 1 сая паунд зарцуулж байна гэж мэдэгдэж байгаагаас нь харж болох юм даа.

-Монголчууд агаарын бохирдлоос салахын тулд олон аргыг туршиж үзэж байна. Мөн шинээр дэвшүүлж буй санаанууд ч цөөнгүй байна. Нүүрсээр бус эрчим хүчээр дулаанаа хангах, гэр хорооллоо орон сууцжуулах, салхин сэнс ашиглах гээд. Танд ч бас бодож явдаг шинэ санаа бий байх?

Нөгөө талаар хот, гудамж талбай, орон сууцны зохион байгуулалтыг анхнаас нь дэвшилтэт технологи ашиглаж аль болох ашигтай хийж болдог юм байна. Жишээ нь саяхан Японы Дайчи их сургуульд зочилж байхад тэд сургуулиа анхнаасаа эко сургууль болгоно гэж төлөвлөөд цахилгаанаа нарны эрчим хүчээр, усны хэрэглээгээ борооны усаар, өрөөний агааржуулалтаа далайн эрэг орчмын салхины урсгалыг ашиглаж хийхээр тооцоолж байршлыг сонгосноор шийдсэн гэдгээ сонирхуулсан. Тэнд гудамжны асфальтан зам нь борооны усыг шууд нэвтрүүлж цуглуулаад газар дор байрлах усан санд хуримтлуулж хэрэглэдгийг нь сонсоод дээр нь алхаж явахдаа зун бүр л үерт автаж байдаг хотынхоо замыг өөрийн эрхгүй санаад харамсалтай санагдсан. Манайх шиг өвөл нь хүйтэн, урт үргэлжилдэг, хавар нь салхи шуурга ихтэй улс барилга, хот төлөвлөлт дээрээ анхаарвал бас нэлээд асуудал шийдэгдэх байх.

Гэхдээ агаарын бохирдлоос эрүүл мэндээ хамгаалах нь хамгийн чухал, бид бүхэн өөрсдөө хийж чадах хамгийн энгийн арга бол хувь хүний хариуцлагыг сайжруулах арга юм. Өрх айл бүр гэрийнхээ агаарын чанарт санаа тавьдаг байх тал дээр соён гэгээрүүлэх ажиллагаа хийх шаардлагатай байна.

-АШУҮИС бол эрдэмтэн, профессор багш нараас бүрдсэн чадварлаг сайн багтай сургууль. Агаарын бохирдлын хүн амын эрүүл мэндэд үзүүлэх сөрөг нөлөөг судалсан даацтай судалгаанууд байдаг байх. Ер нь утааг бууруулах ямар гарц гаргалгаа харагдаж байна?

-2015 онд АШУҮИС, БСШУСЯ-аас санхүүжилтийг нь гаргаад, хамгийн сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмж бүхий “Цөм” лабораторитой болсон. Багш, оюутнуудад олон боломжийг нээж өгсөн байх. Ер нь бидний хэрэглэж буй технологи, судалгааны лабораторийн чанарын үзүүлэлт ямар байна?

Жишээ нь манай сургуулийн судлаач нар ашиглаж чаддаг 600 сая төгрөгийн үнэ бүхий Япон улсын “Nikon” фирмийн микроспийг худалдан авах хүсэлт тавьж байсан байхад АНУ-д хийсэн дэлхийд зургаан ширхэг үйлдвэрлэгдсэн гурав дахин үнэтэй микроскопийг авсан байна. БСШУСЯ-наас явсан шалгалтаар Батбаатар захиралд нийт 2.3 тэрбум төгрөгийг эргүүлэн нөхөж төлөх акт тавигдсан байгаа нь үнэн. Шинжлэх ухааныг бодлоготойгоор хөгжүүлэх ёстой, үгүй бол иймэрхүү алдаанд хүрч болдог гэдгийг харуулсан тод жишээ болоод байж байна. Бид одоо дахиж иймэрхүү алдаа хийлгүйгээр урагшаа тэмүүлж, судлаач нартаа эрдэм шинжилгээний ажил хийхэд нь тухтай, тохиромжтой орчинг бүрдүүлэх болно.

-АШУҮИС 2024 он хүртэлх хөгжлийн бодлогоо гаргаж, “Азийн топ 100 сургуулийн нэг болно” гэж зорилгоо тодорхойлсон. Энэ хүрээнд ямар ажлуудад онцгойлон анхаарал хандуулан ажиллаж байна вэ?

Одоо бид сургуулийн дотоод дүрэм, журамд шаардлагатай өөрчлөлтийг хийж судлаач, багш нарт ээлтэй, академик эрх чөлөөг хамгаалсан, судалгаа шинжилгээний ажлыг дэмжсэн эрхзүйн орчинг яаралтай бүрдүүлэх шаардлагатай байгаа юм. Ингэхийн тулд бидэнд бодлогын гурван шинэчлэлт хийх шаардлагатай байгаа бөгөөд үүнээс хамгийн чухал нь судлаачийн буюу төслийн удирдагчийн тогтолцоог олон улсын жишгийн дагуу нэвтрүүлэх шаардлагатай. Судалгааны санхүүжилтээс хуримтлал үүсгэх журам, судалгааны хүрээлэн, төв, лаборатори байгуулах журам, судалгааг дэмжих сангийн журам, судалгааны ажлыг үнэлэх, урамшуулах журам гэх мэт судалгаанд суурилсан их сургуулийг хөгжүүлэхэд шаардлагатай журмуудыг хэрэгжүүлснээр төслийн удирдагч нь төсөлт ажлуудыг удирдах, судалгааны ажилдаа цагаа зарцуулах, олон улсын мэргэжлийн сэтгүүлд бүтээлээ хэвлүүлэх, редакторын үүрэг гүйцэтгэх, санхүүжилт олох, сургалт зохион байгуулах, хичээлийн цагаа төгсөлтийн дараах сургалтад шилжүүлэх, төгсөлтийн өмнөх сургалтаас чөлөөлөгдөх зэрэг эрх үүргийг эдлэх орчин нөхцөл нь бүрдэх юм.

-Судалгаанд суурилсан их сургууль болохын тулд багшийн хөгжлийг бодлогоор дэмжих хэрэгтэй байх. Үүний үр дүнд бид сургалтын чанар, судалгааны ажилдаа ахиц гаргана. Энэ талаар таны бодлыг сонсъё?

Цаашид АШУҮИС-д шинжлэх ухаан, технологи, инновацийн хөгжлийн орчин үеийн тэргүүлэх чиглэлээр судалгааны хүрээлэн, төвүүдийг үүсгэн байгуулж, нарийн мэргэшсэн чадварлаг эрдэмтэн, судлаачдыг ажиллах боломж олгон, академик эрх чөлөө, тогтвортой үйл ажиллагаагаар хангаж ажиллана.

 

Б.Энхтуул

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сони

 


Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.


Сэтгэгдэл үлдээх

0/500